Heeft u vaak een plakkerige mond, droge lippen of moeite met slikken? Dat kan wijzen op xerostomie, de medische benaming voor het gevoel van een droge mond. Internationale studies schatten dat ongeveer één op de vijf mensen droogteklachten of verminderde speekselproductie heeft. De cijfers verschillen per onderzochte groep.
Een droge mond kan eten, praten en slapen bemoeilijken. Wanneer er ook minder speeksel wordt aangemaakt, neemt het risico op gaatjes en mondinfecties toe. Wat veroorzaakt xerostomie en wanneer zoekt u hulp?
Wat is xerostomie?
Xerostomie beschrijft het subjectieve gevoel van droogte in de mondholte. Dat kan bestaan terwijl de speekselproductie nog normaal is. Een meetbaar verminderde speekselvloed heet hyposalivatie, ook hyposialie genoemd.
Goed functionerende speekselklieren helpen de mond vochtig te houden. Speeksel bevat onder meer mineralen en enzymen. Het bevochtigt voedsel, beschermt de zachte weefsels en helpt zuren neutraliseren. Het speelt ook een belangrijke rol bij kauwen, slikken en spreken.
Belangrijkste oorzaken van een droge mond
Medicijngebruik, uitdroging, mondademhaling en bepaalde aandoeningen behoren tot de belangrijkste oorzaken. Stress en angst kunnen eveneens droogteklachten geven. Tijdens het slapen wordt van nature minder speeksel aangemaakt; ademhalen door de mond kan de droogte versterken.
Het syndroom van Sjögren is een auto-immuunziekte die onder meer de speekselklieren aantast. Patiënten hebben vaak ook droge ogen. Diabetes, of suikerziekte, kan eveneens met een droge mond samengaan, vooral wanneer de bloedsuiker onvoldoende onder controle is.
Radiotherapie in het hoofd-halsgebied kan de speekselklieren beschadigen. Na deze bestraling kan xerostomie langdurig of blijvend zijn. Bespreek nieuwe symptomen tijdens een kankerbehandeling met uw behandelende team.
Geneesmiddelen en medicijngebruik
Bepaalde geneesmiddelen tegen depressie, hoge bloeddruk en allergieën kunnen een droge mond veroorzaken. Ook sommige sterke pijnstillers, zoals opioïden, kunnen bijdragen.
Sommige middelen hebben anticholinerge eigenschappen: ze remmen zenuwsignalen die de speekselproductie stimuleren. Patiënten die meerdere geneesmiddelen gebruiken, hebben een verhoogd risico. Stop voorgeschreven medicatie nooit zelf. Uw voorschrijvende arts kan beoordelen of een aanpassing mogelijk is.
Symptomen die u zelf herkent
Veelvoorkomende symptomen van xerostomie zijn een droog of kleverig gevoel, een ruwe tong, droge lippen en moeite met kauwen of praten. Soms merkt u een onaangename smaak of slechte adem, ook halitose genoemd.
Droog voedsel doorslikken kan lastig zijn. Een gevoelige tong, branderig mondslijmvlies of een droge keel kunnen slapen verstoren.
Wat xerostomie met uw gebit doet
Bij onvoldoende speeksel neemt de bescherming tegen tandbederf af. Bacteriën produceren zuren uit suikers; die worden minder goed geneutraliseerd. Daardoor kunnen sneller gaatjes ontstaan.
Ook tanderosie kan makkelijker optreden bij blootstelling aan zuren. Dit is verlies van tandweefsel door bijvoorbeeld zure dranken of maagzuur, en verschilt van tandbederf. Een droge mond veroorzaakt dus niet automatisch erosie.
Patiënten kunnen daarnaast gevoelige slijmvliezen, protheseproblemen of een schimmelinfectie in de mond krijgen.
Wat kunt u zelf doen?
Neem regelmatig kleine slokjes water, ook bij maaltijden. Dat kan slikken en spreken vergemakkelijken. Een luchtbevochtiger kan helpen wanneer de slaapkamerlucht droog is.
Vermijd roken en beperk alcoholische dranken en grote hoeveelheden koffie. Kies minder zure of sterk gekruide voeding als die prikt. Gebruik geen zure snoepjes of citroen om de speekselproductie te stimuleren: zuren kunnen de tanden beschadigen.
Goede mondhygiëne blijft belangrijk: poets tweemaal per dag met fluoridetandpasta en reinig tussen de tanden. Een mondspoeling vervangt het poetsen niet. Gebruikt u een mondspoeling, kies dan een alcoholvrije variant. Uw huistandarts kan beoordelen of extra fluoride nodig is.
Suikervrije kauwgom en hydraterende producten
Suikervrije kauwgom of suikervrije, niet-zure pastilles kunnen de speekselafgifte stimuleren als de speekselklieren nog voldoende functioneren. Kunstspeeksel en hydraterende producten, zoals een gel of spray, kunnen tijdelijk verlichting geven. Ze herstellen de oorzaak van xerostomie niet.
Vraag uw apotheker welke producten geschikt zijn. Neem contact op met uw zorgverlener als de droge mond blijft hinderen.
Wanneer laat u xerostomie onderzoeken?
Maak een afspraak bij uw huistandarts of huisarts als de droge mond aanhoudt, regelmatig terugkomt of eten en slapen belemmert. Vermeld bijkomende symptomen, zoals droge ogen, veel dorst of vaak plassen.
Uw huistandarts beoordeelt de mondgezondheid. Zo nodig wordt de speekselafgifte gemeten of volgt verder onderzoek. Uw arts kan onderliggende oorzaken, zoals het syndroom van Sjögren, onderzoeken.
Wanneer naar de spoedtandarts?
Een droge mond alleen is meestal geen spoedgeval. Bij hevige tandpijn, een vermoedelijk tandabces of toenemende zwelling zoekt u snel tandheelkundige hulp. Bij DentUrgent kunt u terecht voor dringende mondzorg wanneer uw eigen praktijk niet beschikbaar is.
Drinkt u onvoldoende of zijn er tekenen van uitdroging? Zoek dan medische hulp. In ernstige gevallen met ademhalingsproblemen of niet kunnen slikken is onmiddellijk medische spoedhulp nodig; bel 112 bij een levensbedreigende situatie.
Boek een beschikbare afspraak online of bel +32 9 395 16 01. DentUrgent neemt geen vaste patiënten aan. Na de behandeling ontvangt u een behandelverslag voor uw huistandarts.
Veelgestelde vragen
Wat is xerostomie?
Xerostomie is het gevoel van een droge mond. Dat gaat soms, maar niet altijd, samen met meetbaar minder speeksel. De behandeling hangt af van de oorzaak.
Welke ziekte veroorzaakt een droge mond?
Het syndroom van Sjögren en diabetes kunnen een droge mond geven. Ook geneesmiddelen, mondademhaling en uitdroging zijn mogelijke oorzaken. Xerostomie betekent dus niet automatisch dat u een onderliggende ziekte heeft.
Welke vitaminetekorten kunnen een droge mond veroorzaken?
Een droge mond wijst niet automatisch op een vitaminetekort. Tekorten kunnen mondklachten geven, maar op basis van droogte alleen kunt u niet bepalen welke vitamines nodig zijn. Neem geen hoge doseringen zonder advies; uw huisarts beoordeelt of onderzoek zinvol is.
Wat is de therapie voor een droge mond?
De aanpak combineert verlichting, bescherming van de tanden en onderzoek naar de oorzaak. Soms helpen water, suikervrije kauwgom of kunstspeeksel. Bij bepaalde patiënten kan een arts speekselstimulerende middelen voorschrijven. Regelmatige tandheelkundige opvolging helpt schade beperken.
