Heeft u pijnlijke zweertjes, roodheid of een branderig gevoel in uw mond? Dat kan wijzen op stomatitis: een ontsteking van het mondslijmvlies. Eten, drinken en spreken kunnen daardoor lastig worden.
Stomatitis kan verschillende oorzaken hebben. Kleine aften genezen meestal vanzelf, terwijl infecties of aanhoudende zweren soms behandeling nodig hebben. Hieronder leest u hoe u de klachten herkent, wat u zelf kunt doen en wanneer u hulp zoekt.
Wat is stomatitis?
Stomatitis is een verzamelnaam voor ontsteking in de mondholte, geen afzonderlijke ziekte met één vaste oorzaak. De ontsteking kan voorkomen aan de binnenkant van de wangen en lippen, op de tong, het gehemelte of het tandvlees.
De aandoening kan plaatselijk blijven of een groter gebied treffen. Niet elk pijnlijk plekje is hetzelfde: aften, een brandwond en een schimmelinfectie vragen elk een andere aanpak.
Welke soorten stomatitis bestaan er?
De soorten stomatitis verschillen in oorzaak, symptomen en behandeling. Aan het uitzicht alleen kunt u niet altijd betrouwbaar herkennen welke aandoening u heeft.
Afteuze stomatitis: aften in de mond
Afteuze stomatitis, ook stomatitis aphthosa genoemd, veroorzaakt ronde of ovale zweren met een witgele tot grijswitte kern en een rode rand. Aften zitten vaak aan de binnenkant van de wangen of lippen en onder de tong. Ze zijn niet besmettelijk.
De precieze oorzaak van terugkerende aften is vaak onbekend. Stress, plaatselijke beschadiging en tekorten aan onder meer vitamine B12, ijzer of foliumzuur kunnen bij sommige mensen meespelen. Kleine aften genezen meestal binnen één tot twee weken. Grote aften, vaak groter dan één centimeter, kunnen langer aanhouden.
Herpetische stomatitis
Herpetische stomatitis wordt veroorzaakt door het herpes simplex-virus. Vooral jonge kinderen kunnen bij een eerste infectie koorts, ontstoken tandvlees en veel pijnlijke blaasjes of zweren in de mond krijgen. Drinken wordt soms zo pijnlijk dat uitdroging dreigt.
Herpetische stomatitis is besmettelijk. Het virus kan via speeksel en rechtstreeks contact worden overgedragen, ook zonder zichtbare blaasjes. Deel tijdens een uitbraak geen bestek of lippenbalsem en vermijd zoenen. Een latere uitbraak van hetzelfde virus kan zich uiten als een koortslip.
Schimmel en prothesestomatitis
Een overgroei van Candida kan een ontsteking met witte aanslag of rode, gevoelige plekken veroorzaken. Dit komt bijvoorbeeld voor bij een droge mond, verminderde afweer of na bepaalde medicijnen. Lees ook onze uitleg over candidiasis: schimmel in de mond.
Prothesestomatitis is een ontsteking onder een kunstgebit, vaak op het gehemelte. Candida speelt hierbij geregeld een rol. Een onvoldoende gereinigde prothese, voortdurend dragen en een slechte pasvorm verhogen het risico. Deze vorm van stomatitis hoeft niet pijnlijk te zijn.
Contactstomatitis en orale mucositis
Contactstomatitis kan ontstaan door irritatie of allergische reacties op bijvoorbeeld bestanddelen van tandpasta of mondspoelingen. Chemotherapie en bestraling van het hoofd-halsgebied kunnen orale mucositis veroorzaken: ontsteking met roodheid en soms uitgebreide zweren. Neem bij dergelijke klachten contact op met uw behandelende team.
Oorzaken en risicofactoren
Verschillende factoren kunnen stomatitis veroorzaken of klachten verergeren. Denk aan beschadiging door bijten, een scherpe tand of hete voeding, maar ook aan virale infecties, schimmels en bepaalde bacteriële infecties.
Ook medicijnen, verminderde afweer en een onderliggende aandoening kunnen meespelen. Terugkerende stomatitis is daarom soms een reden voor verder onderzoek.
Droge mond
Speeksel beschermt en bevochtigt de mond. Bij een droge mond is het slijmvlies kwetsbaarder en neemt het risico op schimmelinfecties toe. Sommige medicijnen verminderen de speekselproductie.
Drink regelmatig water en bespreek aanhoudende droogte met uw zorgverlener. Stop voorgeschreven medicijnen niet op eigen initiatief.
Mondhygiëne, voeding en stress
Slechte mondhygiëne verhoogt onder meer het risico op tandvleesontsteking en protheseproblemen. Aften zijn echter niet simpelweg het gevolg van onvoldoende tanden poetsen.
Goede voeding ondersteunt uw gezondheid. Een tekort aan vitamine B12 kan bij terugkerende aften relevant zijn, maar supplementen zijn niet automatisch nodig. Stress kan eveneens een uitlokkende factor zijn; vaak spelen verschillende factoren samen.
Symptomen van stomatitis
De symptomen hangen af van de oorzaak. Bij stomatitis kunt u roodheid, zwelling, pijnlijke plekjes, blaasjes of zweren zien. Soms ontstaat witte aanslag op de tong of andere delen van de mond.
De ontsteking kan kauwen en slikken bemoeilijken. Koorts en opgezette lymfeklieren passen eerder bij bepaalde infecties dan bij gewone aften. Alleen op basis van deze symptomen kunt u de oorzaak niet vaststellen.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Uw tandarts of huisarts onderzoekt de mondholte en vraagt hoelang de klachten bestaan, of ze terugkeren en welke medicijnen u gebruikt. Ook een prothese, scherpe tandrand of recent gebruikte verzorgingsproducten kunnen aanwijzingen geven.
Meestal volstaat een klinisch onderzoek voor de diagnose. Bij terugkerende, ongewone of aanhoudende stomatitis kan aanvullend onderzoek nodig zijn, zoals bloedonderzoek, een uitstrijkje of een biopsie.
Behandeling van stomatitis
Een effectieve behandeling van stomatitis begint bij de oorzaak. Zelfzorg kan symptomen verlichten, maar behandelt niet elke infectie of onderliggende aandoening.
Wat kunt u zelf doen?
Kies zachte voeding en koele of lauwe dranken. Vermijd wat prikt, zoals zure, sterk gekruide of harde voeding. Drink regelmatig kleine hoeveelheden. Paracetamol kan pijn verminderen; volg de bijsluiter en vraag bij twijfel advies.
U kunt de mond spoelen met zout water: los een halve theelepel zout op in een glas warm water en laat het afkoelen tot lauw. Spoel voorzichtig en spuug de zoutoplossing uit. Laat jonge kinderen die niet betrouwbaar kunnen uitspugen hiermee niet spoelen.
Antiseptische mondspoelingen zijn niet bij elke vorm van stomatitis nodig. Gebruik ze op advies van uw zorgverlener. Alcoholhoudende producten kunnen extra irritatie geven.
Behandeling volgens de oorzaak
Bij hinderlijke aften kan een lokaal middel verlichting geven. Soms worden corticosteroïden voor gebruik in de mond voorgeschreven. Een schimmelinfectie wordt zo nodig behandeld met een antischimmelmiddel.
Bij herpetische stomatitis staan voldoende drinken en pijnstilling centraal. Een arts kan in bepaalde gevallen antivirale medicijnen voorschrijven. Aciclovircrème voor een koortslip is geen effectieve behandeling voor herpeszweren binnen in de mond.
Antibiotica helpen niet tegen gewone aften, herpes of Candida. Ze worden alleen voorgeschreven wanneer een bacteriële infectie daar aanleiding toe geeft. Ook bij een tandabces zijn antibiotica niet automatisch nodig: tandheelkundige behandelingen pakken de oorzaak aan.
Een scherpe tandrand of slecht passende prothese moet zo nodig worden aangepast. Anders kan de ontsteking blijven terugkomen.
Goede mondverzorging bij stomatitis
Blijf tweemaal per dag voorzichtig poetsen met fluoridetandpasta en een zachte tandenborstel. Een elektrische tandenborstel kan ook, zolang u weinig druk zet en pijnlijke plekken ontziet. Dagelijkse mondhygiëne helpt bijkomende problemen te beperken.
Reinig een kunstgebit dagelijks en neem het doorgaans ’s nachts uit, tenzij anders geadviseerd. Goede mondhygiëne kan sommige problemen in de mond voorkomen, maar biedt geen garantie tegen stomatitis. Bij terugkerende aften kan een proef met tandpasta zonder SLS zinvol zijn.
Wanneer zoekt u hulp?
Een afspraak bij uw tandarts of huisarts
Laat stomatitis beoordelen als klachten terugkeren, sterk hinderen of onvoldoende verbeteren. Maak ook een afspraak als een zweertje na twee weken niet duidelijk geneest; laat een letsel dat langer dan drie weken blijft altijd nakijken.
Dezelfde dag hulp zoeken
Zoek dezelfde dag hulp bij hevige pijn, toenemende zwelling of koorts met duidelijke ziekteverschijnselen. Drinkt u of uw kind onvoldoende, plast u duidelijk minder of ontstaat sufheid? Neem dan dringend contact op met een arts. Ook bij verminderde afweer is sneller beoordeling nodig.
Bij ernstige gevallen met ademhalingsproblemen, niet kunnen slikken of snel toenemende zwelling richting hals zoekt u onmiddellijk medische spoedhulp. Bel 112 bij een levensbedreigende situatie.
Dringende mondzorg bij DentUrgent
Is uw tandprobleem dringend en kunt u niet bij uw eigen praktijk terecht? DentUrgent biedt urgente mondzorg. Bekijk de beschikbare afspraken via onze online agenda of bel +32 9 395 16 01.
U kunt zich niet inschrijven als vaste patiënt. Na de behandeling ontvangt u een behandelverslag voor uw huistandarts. Lees meer over DentUrgent.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de oorzaken van stomatitis?
Stomatitis kan samenhangen met aften, infecties, beschadiging, allergische reacties, medicijnen of een onderliggende aandoening. Een droge mond kan het risico verhogen. De oorzaken verschillen per persoon.
Wat te doen tegen stomatitis?
Drink voldoende, eet zacht en houd de mond voorzichtig schoon. Dat kan het ongemak verminderen. Laat stomatitis nakijken bij aanhoudende klachten of als eten en drinken moeilijk worden.
Wat is de oorzaak van een ontstoken gehemelte?
Een ontstoken gehemelte kan ontstaan door hete voeding, een kunstgebit of een infectie. Stomatitis kan eveneens het gehemelte treffen. Blijvende roodheid of een pijnlijk plekje verdient onderzoek.
Wat zijn de symptomen van een bacteriële infectie in de mond?
Mogelijke symptomen zijn roodheid, zwelling, pus, een vieze smaak en soms koorts. Deze klachten bewijzen op zichzelf geen bacteriële infectie. Bij een vermoedelijk tandabces of toenemende zwelling is snelle beoordeling nodig.
