Merkt u dat uw tanden gevoeliger worden bij koud, warm, zoet of zuur? Of ziet u kleine inkepingen aan de tandhalzen? Dan kan er sprake zijn van tandabrasie. Daarbij gaat tandweefsel verloren door herhaalde wrijving van buitenaf, bijvoorbeeld door te hard poetsen of regelmatig op een pen te bijten.
Tandabrasie ontstaat meestal geleidelijk. Daardoor valt de slijtage vaak pas op wanneer de tandhalzen zichtbaar worden, tanden gevoeliger reageren of hun vorm verandert. Verloren tandweefsel groeit niet vanzelf terug. Het is daarom belangrijk om de oorzaak tijdig te herkennen en verdere schade te beperken.
In dit artikel leest u wat abrasie van tanden precies is, hoe u de symptomen herkent en welke behandeling mogelijk is.
Wat is abrasie?
Abrasie is het verlies van tandweefsel door mechanische schuring van buitenaf. Een tandenborstel, tandpasta of hard voorwerp oefent herhaaldelijk wrijving uit op het tandoppervlak. Daardoor kunnen eerst het tandglazuur en later ook het zachtere tandbeen afslijten.
Het woord abrasie betekent letterlijk afschuring of afslijting. De term wordt ook gebruikt voor slijtage van andere materialen en voor een oppervlakkige schaafwond van de huid. Bij tandabrasie gaat het specifiek om slijtage die niet wordt veroorzaakt door contact tussen de tanden zelf en ook niet rechtstreeks door zuren.
De schade bevindt zich vaak rond de tandhals: de overgang tussen de tandkroon en de tandwortel, vlak bij het tandvlees. Daar is de beschermende laag dunner en kan blootliggend worteloppervlak sneller slijten dan het harde glazuur van de tandkroon.
Hoe ontstaat tandabrasie?
Tandabrasie ontstaat wanneer een externe kracht herhaaldelijk over de tanden of tandhalzen beweegt. De ernst hangt onder meer af van de uitgeoefende druk, de poetstechniek, de hardheid van de borstel, de schurende werking van de tandpasta en de duur en frequentie van de gewoonte.
Veel mensen denken dat tandenpoetsen op zich schadelijk is. Dat klopt niet. Normaal poetsen met een zachte tandenborstel, zachte druk en fluoridetandpasta is belangrijk om tandplak te verwijderen en het gebit gezond te houden. Vooral agressief poetsen, een harde borstel en een sterk schurende tandpasta kunnen het risico op abrasie verhogen.
Zuren kunnen het tandoppervlak tijdelijk zachter en kwetsbaarder maken. Denk aan frisdrank, vruchtensap, reflux of regelmatig braken. Wanneer vervolgens krachtig wordt gepoetst, kan de mechanische slijtage sneller verlopen. Abrasie en erosie komen daarom soms samen voor.
Welke gewoonten veroorzaken tandabrasie?
De meest voorkomende oorzaken en risicofactoren zijn:
krachtig poetsen of veel druk zetten op de tandenborstel;
langdurig horizontaal heen-en-weer poetsen aan de tandhalzen;
een tandenborstel met harde haren gebruiken;
vaak een sterk schurende of polijstende tandpasta gebruiken;
regelmatig op nagels, pennen of potloden bijten;
tanden gebruiken om verpakkingen te openen of voorwerpen vast te houden;
tandenstokers of andere hulpmiddelen te krachtig gebruiken;
een piercing of ander hard voorwerp herhaaldelijk langs de tanden bewegen;
beroeps- of hobbygewoonten waarbij voorwerpen tussen de tanden worden geklemd.
Vaak is niet één afzonderlijke gewoonte verantwoordelijk. Verschillende factoren kunnen elkaar versterken. Zo kan een zure mondomgeving het tandweefsel zachter maken, waarna stevig poetsen sneller materiaal verwijdert.
Symptomen van abrasie
De eerste tekenen van tandabrasie kunnen subtiel zijn. De klachten hangen af van de plaats en de diepte van de slijtage. Sommige mensen hebben duidelijke inkepingen zonder pijn, terwijl anderen vooral last hebben van gevoelige tanden.
Gevoelige tanden
Wanneer glazuur of het oppervlak van de tandwortel afslijt, kan het onderliggende tandbeen bloot komen te liggen. Daarin bevinden zich kleine kanaaltjes die prikkels doorgeven richting de zenuw. De tand kan daardoor kort en scherp reageren op koude lucht, koud of warm drinken, zoete producten en zure voeding.
Gevoeligheid betekent niet automatisch dat u tandabrasie heeft. Ook cariës, een barst, lekkende vulling, tandvleesproblemen of erosie kunnen vergelijkbare klachten veroorzaken. Een tandarts kan het verschil beoordelen.
Inkepingen aan de tandhalzen
Een kenmerkend zichtbaar signaal is een gladde, vaak wig- of V-vormige inkeping bij de tandhals. De beschadiging kan aanvankelijk oppervlakkig zijn, maar bij aanhoudende wrijving steeds dieper worden.
Niet elke inkeping aan de tandhals is uitsluitend het gevolg van poetsen. Ook zuren en de krachten die tijdens bijten of knarsen op een tand werken, kunnen een rol spelen. Daarom onderzoekt de tandarts altijd het volledige patroon van de slijtage.
Terugtrekkend tandvlees en zichtbare tandhalzen
Te krachtig poetsen kan het tandvlees irriteren en samengaan met terugtrekkend tandvlees. Daardoor wordt een deel van de tandwortel zichtbaar. Dit oppervlak is minder hard dan glazuur en daardoor gevoeliger voor verdere slijtage.
Terugtrekkend tandvlees heeft echter meerdere mogelijke oorzaken, waaronder tandvleesontsteking, een dun tandvleestype en de stand van de tanden. Het is dus niet altijd het gevolg van abrasie.
Verandering in kleur of vorm
Wanneer het witte glazuur dunner wordt of verdwijnt, kan het gelere tandbeen zichtbaarder worden. De tand kan daardoor donkerder lijken. Bij verder gevorderde slijtage verandert ook de vorm van het tandoppervlak en kan een duidelijk randje of kuiltje ontstaan.
Wat is het verschil tussen abrasie, attritie en erosie?
Abrasie, attritie en erosie zijn vormen van tandslijtage, maar hebben een andere directe oorzaak. In de praktijk kunnen ze tegelijk aanwezig zijn en elkaar versterken.
Vorm van slijtage | Directe oorzaak | Typische voorbeelden |
|---|---|---|
Abrasie | Mechanische schuring door een externe factor | Te hard poetsen, op pennen bijten, schurende tandpasta |
Attritie | Contact tussen tanden onderling | Tandenknarsen, klemmen, langdurig tand-op-tandcontact |
Erosie | Chemische aantasting door zuren | Frisdrank, vruchtensap, reflux, regelmatig braken |
Abrasie
Bij abrasie slijt tandweefsel door contact met iets anders dan een tand. De slijtage bevindt zich vaak aan de buitenzijde van het gebit of rond de tandhalzen, afhankelijk van de veroorzakende gewoonte.
Attritie
Attritie ontstaat wanneer tanden over elkaar bewegen. Dit is in beperkte mate een normaal gevolg van gebruik, maar kan versnellen door tandenknarsen of klemmen. De slijtage is dan vooral zichtbaar op kauwvlakken en snijranden.
Erosie
Bij erosie lossen zuren mineralen uit het tandoppervlak op. Het gaat dus niet in de eerste plaats om wrijving. Een geërodeerd oppervlak is wel zachter en kan vervolgens gemakkelijker door poetsen of tandcontact afslijten.
Welke tanden worden het vaakst getroffen?
Tandabrasie kan in principe op elke tand voorkomen. In de praktijk ziet de tandarts de schade vaak aan de buitenzijde van hoektanden en premolaren, vooral ter hoogte van de tandhalzen. Deze plaatsen krijgen tijdens het poetsen relatief veel belasting.
Het patroon kan informatie geven over de oorzaak. Slijtage aan meerdere tandhalzen kan bijvoorbeeld bij de poetstechniek passen. Een plaatselijke beschadiging kan eerder wijzen op een specifieke gewoonte, zoals het steeds op dezelfde plek vasthouden van een voorwerp.
De tandarts kijkt niet alleen naar waar de slijtage zit, maar ook naar de vorm, symmetrie, diepte en eventuele combinatie met erosie of attritie.
Waarom is tandabrasie een probleem?
Een kleine, stabiele beschadiging hoeft niet altijd meteen te worden hersteld. De oorzaak moet wel worden aangepakt en de slijtage moet worden opgevolgd. Zonder aanpassing kan steeds meer tandweefsel verloren gaan.
Toenemende gevoeligheid
Blootliggend tandbeen kan pijnlijk reageren op temperatuurverschillen, zoet en zuur. Dit kan eten, drinken en zelfs tandenpoetsen onaangenaam maken. Wanneer iemand door de pijn minder goed poetst, kan tandplak zich bovendien gemakkelijker ophopen.
Blijvend verlies van tandweefsel
Glazuur en tandbeen die door abrasie verloren zijn gegaan, groeien niet opnieuw aan. Fluoride kan een kwetsbaar oppervlak helpen versterken, maar bouwt een diepe inkeping niet opnieuw op. Bij duidelijke schade kan een restauratie nodig zijn.
Esthetische veranderingen
Inkepingen, zichtbare tandhalzen en kleurverschillen kunnen storend zijn. Bij uitgebreide slijtage kan de natuurlijke vorm van de tand veranderen. Een tandarts bekijkt dan of herstel wenselijk en technisch zinvol is.
Kwetsbaarheid van de tand
Een diep uitgesleten tandhals is gevoeliger voor verdere belasting. In gevorderde gevallen kan het herstel uitgebreider worden. Daarom is vroeg ingrijpen meestal eenvoudiger dan wachten tot de schade klachten veroorzaakt.
Kan tandabrasie ernstige gevolgen hebben?
Tandabrasie ontwikkelt zich doorgaans langzaam en wordt zelden van de ene dag op de andere ernstig. Als de oorzaak blijft bestaan, kan de slijtage wel verdergaan tot diep in het tandbeen. Dat kan leiden tot aanhoudende gevoeligheid, pijn, een verzwakte tandstructuur en een grotere restauratieve behandelnood.
Neem zeker contact op met een tandarts wanneer:
de gevoeligheid langer aanhoudt of erger wordt;
u duidelijke of dieper wordende inkepingen ziet;
een tand pijn doet bij bijten;
een stuk tand afbreekt;
het tandvlees snel terugtrekt;
u niet weet of de klachten door abrasie, cariës of iets anders ontstaan.
Een vroege controle helpt om de oorzaak te bepalen voordat er onnodig veel tandweefsel verloren gaat.
Hoe stelt een tandarts abrasie vast?
De tandarts bekijkt de plaats, vorm en diepte van de slijtage en controleert het tandvlees en de gevoeligheid. Ook de rest van het gebit wordt onderzocht om abrasie te onderscheiden van erosie, attritie, cariës, barsten of andere beschadigingen.
Daarnaast bespreekt de tandarts onder meer:
hoe en hoe vaak u poetst;
welk type tandenborstel en tandpasta u gebruikt;
of u op nagels of voorwerpen bijt;
of u tandenknarst of klemt;
of u vaak zure dranken gebruikt;
of reflux of regelmatig braken een rol kan spelen.
Foto’s, scans of afdrukken kunnen helpen om de toestand vast te leggen en tijdens een volgende controle te beoordelen of de slijtage stabiel blijft. Niet elke vorm van abrasie moet onmiddellijk worden gevuld; soms volstaan aanpassingen, bescherming tegen gevoeligheid en regelmatige opvolging.
Behandeling van tandabrasie
De behandeling hangt af van de oorzaak, de ernst van de schade, de klachten en de snelheid waarmee de slijtage evolueert. Het eerste doel is altijd om verdere abrasie te stoppen. Daarna beoordeelt de tandarts of herstel nodig is.
De oorzaak aanpakken
Zonder aanpassing van de oorzaak kan ook een herstelde tand opnieuw afslijten. De tandarts of mondhygiënist kan uw poetstechniek bekijken, de juiste druk demonstreren en adviseren over een geschikte borstel en tandpasta. Gewoonten zoals nagelbijten, op pennen kauwen of voorwerpen met de tanden openen moeten worden afgeleerd.
Wanneer erosie, reflux of tandenknarsen meespeelt, vraagt dat een eigen aanpak. Soms is overleg met een arts nodig, bijvoorbeeld bij terugkerende reflux of regelmatig braken.
Gevoeligheid verminderen
Bij lichte abrasie zonder diepe beschadiging kan een tandpasta voor gevoelige tanden helpen. Zulke producten verminderen de prikkeloverdracht in het tandbeen of ondersteunen de bescherming van het oppervlak. Een tandarts kan ook een geconcentreerde fluoridegel of fluoridevernis aanbrengen wanneer dat passend is.
Het effect is niet altijd onmiddellijk. Gebruik een aanbevolen product consequent en bespreek aanhoudende gevoeligheid met de tandarts, zodat andere oorzaken worden uitgesloten.
Herstel met composiet
Diepere inkepingen kunnen worden opgebouwd met tandkleurig composiet. Daarmee bedekt de tandarts het blootliggende tandbeen en herstelt die zo veel mogelijk de natuurlijke vorm van de tand. Dit kan gevoeligheid verminderen, verdere beschadiging beperken en het uiterlijk verbeteren.
Een composietrestauratie is niet in elke situatie noodzakelijk. De tandarts weegt het verwachte voordeel af tegen de omvang en activiteit van de slijtage. Ook na herstel blijft het belangrijk om de veroorzakende gewoonte aan te passen.
Behandeling van teruggetrokken tandvlees
Wanneer terugtrekkend tandvlees een belangrijk deel van het probleem vormt, kan extra behandeling nodig zijn. Afhankelijk van de situatie gaat het om aangepaste mondhygiëne, behandeling van tandvleesontsteking, bescherming van het worteloppervlak of een beoordeling door een parodontoloog.
Hoe kunt u abrasie voorkomen?
U hoeft niet minder goed te poetsen om abrasie te voorkomen. Het doel is doeltreffend poetsen met beperkte druk en geschikte producten.
Gebruik een zachte tandenborstel
Kies een tandenborstel met zachte haren. Een zachte borstel verwijdert tandplak doeltreffend wanneer u alle oppervlakken zorgvuldig poetst. Harde haren en veel druk maken de reiniging niet noodzakelijk beter, maar kunnen tanden en tandvlees extra belasten.
Poets rustig en met weinig druk
Plaats de borstel schuin tegen de tandvleesrand en maak kleine, gecontroleerde bewegingen. Vermijd langdurig krachtig schrobben op dezelfde plaats. Bij een elektrische tandenborstel kan een druksensor helpen om te herkennen wanneer u te hard duwt.
Twijfelt u over uw techniek? Neem uw tandenborstel mee naar de controle en vraag om persoonlijk poetsadvies.
Kies een geschikte fluoridetandpasta
Een fluoridetandpasta ondersteunt de bescherming van de tanden. Wie al slijtage of gevoelige tandhalzen heeft, gebruikt beter geen sterk schurende tandpasta zonder professioneel advies. Vooral sommige intensief polijstende of whitening producten kunnen ongeschikt zijn bij kwetsbare tandoppervlakken.
De vermelding “whitening” zegt niet op zichzelf hoe schurend een tandpasta is. Vraag daarom gericht advies wanneer u tandabrasie heeft of vermoedt.
Wees voorzichtig na zure voeding of reflux
Poets niet onmiddellijk na braken of een sterke blootstelling aan zuur. Spoel eerst met water en geef het speeksel tijd om de zuurgraad te neutraliseren. Wie vaak last heeft van reflux, braken of een zure smaak in de mond bespreekt dit best met een tandarts en zo nodig met een arts.
Gebruik uw tanden niet als gereedschap
Open geen verpakkingen met uw tanden en bijt niet op pennen, nagels of andere harde voorwerpen. Zulke gewoonten veroorzaken niet alleen abrasie, maar kunnen ook barsten of afgebroken stukjes tand veroorzaken.
Laat slijtage regelmatig controleren
Beginnende tandabrasie veroorzaakt niet altijd pijn. Tijdens een periodieke controle kan de tandarts veranderingen vroeg herkennen en opvolgen. Zo kan vaak met kleine aanpassingen worden voorkomen dat een restauratieve behandeling nodig wordt.
Vermoedt u dat u last heeft van tandabrasie?
Heeft u gevoelige tanden, zichtbare inkepingen of terugtrekkend tandvlees? Bij DentUrgent onderzoeken we waar de slijtage vandaan komt en welke aanpak bij uw gebit past. We kijken niet alleen naar de zichtbare schade, maar ook naar uw poetstechniek, dagelijkse gewoonten en mogelijke andere vormen van tandslijtage.
Op basis daarvan krijgt u persoonlijk advies. Indien nodig behandelen we gevoelige zones of herstellen we beschadigde tanden met composiet. Maak een afspraak om verdere slijtage tijdig te laten beoordelen.
Veelgestelde vragen over abrasie
Wat betekent abrasie?
Abrasie betekent afschuring of slijtage door wrijving. In de tandheelkunde is tandabrasie het verlies van tandweefsel door een externe mechanische factor, zoals te hard poetsen of herhaaldelijk op een voorwerp bijten.
Wat is een synoniem voor abrasie?
Afhankelijk van de context zijn afschuring, mechanische slijtage en afslijting passende synoniemen. Bij tanden is “mechanische tandslijtage door een externe factor” de duidelijkste omschrijving.
Wat is het verschil tussen abrasie en attritie?
Abrasie ontstaat door wrijving van buitenaf, bijvoorbeeld door een tandenborstel of pen. Attritie ontstaat door contact tussen tanden onderling, bijvoorbeeld bij tandenknarsen. Erosie is dan weer slijtage door zuren.
Is abrasie hetzelfde als erosie?
Nee. Abrasie is mechanische slijtage, terwijl erosie ontstaat doordat zuren het tandoppervlak aantasten. Beide processen kunnen wel samen optreden: een door zuur verzwakt oppervlak kan gemakkelijker mechanisch afslijten.
Kan tandabrasie vanzelf herstellen?
Verloren glazuur en tandbeen groeien niet vanzelf terug. Een beginnende beschadiging kan wel stabiel blijven wanneer de oorzaak wordt weggenomen. Fluoride kan het oppervlak helpen beschermen, maar vult een bestaande inkeping niet op.
Kan tandabrasie pijn doen?
Ja. Wanneer tandbeen blootligt, kan de tand kort en scherp reageren op koud, warm, zoet of zuur. Niet iedereen met abrasie heeft klachten. Laat aanhoudende of hevige pijn altijd onderzoeken, want die kan ook een andere oorzaak hebben.
Welke tandenborstel helpt abrasie voorkomen?
Meestal wordt een tandenborstel met zachte haren aanbevolen. Minstens even belangrijk zijn een rustige poetstechniek en weinig druk. Een tandarts of mondhygiënist kan adviseren wat bij uw gebit past.
Kan een elektrische tandenborstel abrasie veroorzaken?
Een elektrische tandenborstel is bij correct gebruik niet schadelijker dan een handtandenborstel. Te veel druk en langdurig poetsen op dezelfde plaats kunnen wel slijtage of irritatie veroorzaken. Een model met druksensor kan daarom handig zijn.
Hoe snel ontstaat tandabrasie?
Dat verschilt per persoon en hangt af van de oorzaak, druk, frequentie en eventuele combinatie met erosie. Meestal ontwikkelt de slijtage zich over een lange periode. Regelmatige controles maken het mogelijk om veranderingen tijdig op te merken.
